دوران نوسنگی

 

دوران نوسنگی آخرین دوره از عصر سنگ است که با انقلاب نوسنگی آغاز و به دو دوره تقسیم می‌شود:


نوسنگی بی‌سفال
نوسنگی با سفال

دوران نوسنگی را عصر شروع کشاورزی و اهلی کردن دام دانسته‌اند. در این دوران، در برخی نواحی جنوب غرب آسیا (خاورمیانه)، انسان از مرحله جمع‌آوری و شکار به مرحله کشت و اهلی کردن برخی حیوانات مثل بز و گوسفند و همچنین سگ، انتقال یافت. باستان شناسان آغاز این دوره را در حدود ۱۰ هزار سال پیش دانسته‌اند.  این دوره، دوره ایست که در آن بشر الگوی تهیه غذای خود را تغییر داد و ازحالت آذوقه جویی خارج شد. این دوران نسبت به سایر ادوار فرهنگی دارای چندین ویژگی است که از جمله­ ی آنها تغییراتی است که در شکل ظاهری برخی از ابزارهای سنگی به وجود آمد تا عملکرد آنها را تغییر دهد و در جهت نیازهای فنی خود، آنها را به ابزارهای کارآمدتری تبدیل کند.

ابزار باستانی نوسنگی

ابزار باستانی نوسنگی

ابزارهای سنگی به سرعت تخصصی شدند. انواع تیغه­ها، خراشنده­ها و رنده­ها، اسکنه­ها و مته­ها برای کاربردهای خاص ساخته شدند و ابزارهایی خاص متناسب با تولیدات کشاورزی نیز، به آنها اضافه گردید. این گروه را بیشتر هاون­های سنگی، دسته هاون­ها، ساینده­ها و ساتورهای سنگی برای خرد کردن ساقه­ی حبوبات و غلات و نظایر آنها، تشکیل می­دادند.

انقلاب نوسنگی دورانی از عصر سنگ را می‌گویند که تغییراتی در بکار گیری از ابزار و وسایل در میان دسته‌های بشر بوجود آمد.

از اختراع‌های این عصر می‌توان به چرخ و قایق اشاره کرد. همچنین یکجانشینی و پیدایش نخستین روستاها در این دوره رخ داد. انسان‌ها در این روستاها از راه کشاورزی، باغداری، بوستان کاری و دامپروری زندگی می‌کردند و به ریسندگی و بافندگی و سفالگری نیز می‌پرداختند. برخی جانوران اهلی شدند، مانند اسب. یکجانشینی نیازمند توسعهٔ بنا سازی بود و کشاورزی نیازمند آبیاری و آب رسانی بود. با افزایش تولید مواد کشاورزی، رفاه انسان بیشتر شد. همچنین جمعیت رشد پیدا کرد. تراکم جمعیت به تدریج موجب تنش‌ها، برخوردها و پراکندگی‌ها و مهاجرت‌هایی شد که مسیر تاریخ بشر را یکسره تغییر داد. همچنین در جمجمه‌های به دست آمده از عصر نوسنگی، آثاری از برداشته شدن تکه‌هایی از کاسهٔ سر و احتمالا جراحی مغز دیده شده است.

مکانهای نوسنگی خاورمیانه

مکانهای نوسنگی خاورمیانه

جغرافیای تمدن نوسنگی

آسیا
تمدن‌هایی در جنوب شرق آناتولی، سوریه و عراق مربوط به ۸۰۰۰ سال پیش از میلاد کشف شده‌است. که تولید غذا و جوامع در شرق اروپا حدود ۷۰۰۰ سال پیش از میلاد بوده‌است. مردم دوران نوسنگی در خاورمیانه و آناتولی، سوریه و شمال بین‌النهرین و مرکز آسیا در ساخت خانه و روستا به وسیلهٔ قالب‌های خشتی بسیار ماهر بودند.

در کاتالهویوک تابلوهای نقاشی‌ای از انسان و حیوان‌ها به طرز ماهرانه‌ای ترسیم شده‌است.

یادمان‌های سنگی استون‌هنج در انگلستان

یادمان‌های سنگی استون‌هنج در انگلستان

اروپا
در مرکز اروپا حدود ۵۵۰۰ سال قبل از میلاد که قدیمی‌ترین تمدن‌های این دوره مربوط به استارچو کرسو, لینربنکرامیک, و فرهنگ وینسا می‌شود. بسیاری از سنگ‌های یادمان در غرب اروپا و منطقه‌های مدیترانه‌ای اروپا یافت می‌شوند که در دوران نوسنگی بنا شده‌اند. یکی از معروف‌ترین این یادمان‌های سنگی استون‌هنج در انگلستان هست که این یادمان هم دارای خوصیت یادمانی و هم خصوصیت نشناخته‌است. که امکان کاربری مذهبی یا ستاره‌شناسی برای آن وجود دارد.

آمریکا
به جز تعدادی تبر و سرنیزهٔ مسی کشف شده در منطقهٔ دریاچه‌های بزرگ، مردم آمریکای شمالی و جنوبی و اقیانوس آرام تا زمان اولین ملاقات‌ها با اروپائیان مهاجر به آمریکا در حد دوران نوسنگی باقی ماندند.

 ایران در دوره نوسنگی   

این دوران در خاورمیانه و ایران زودتر از ۹۰۰۰ سال قبل شروع نشده است، در حالیکه در دیگر قسمت­های جهان گاهی چند هزار سال بعد از آن آغاز گردید.
در ایران حدود ۹۰۰۰ سال قبل، گروه­هایی از جوامع انسانی با استقرار در یک منطقه و در نهایت یک محل، دوره­ی کوچ دایم از منطقه­ای به منطقه­ای دیگر و از محلی به محلی دیگر را پشت سر گذاشتند و دوره­ی تولید غذا و سکونت در یک محل را آغاز کردند.

قدیمی ترین آثار این دوره در ایران مربوط به مکان باستانی تپه گنج دره و آسیاب در نزدیکی کرمانشاه، علی کش در ایلام است.

ظرف سفالین

ظرف سفالین که نشان دهند مراحل مختلف جهش بز به سمت گیاه است. این اثر به عنوان یکی از قدیمیترین نمونه های انیمیشن معرفی شده است.

هنر دوران نوسنگی در ایران
آثار و جلوه‌های هنری در ایران به دوره نوسنگی در حدود هزاره هشتم پیش از میلاد باز می‌گردد. نمونه‌هایی از قدیمی‌ترین آثار به جای مانده از این دوران را می‌توان در مکانهای نوسنگی خصوصا در غرب زاگرس یافت. در روستاهای اولیه ای چون تپه سراب، تپه گنج دره، تپه گوران و علی کش. شکل و آذین‌بندی سفالینه‌ها در مناطق گوناگون فلات ایران با یکدیگر متفاوت هستند ولی بیشتر دارای ویژگی نحوه ساخت مواد و خصایص مشترکی هستند.

این جلوه های نخستین هنر شامل پیکرکهای گلی انسان و حیوانات است که احتمالا به منظورهای آیینی ساخته شده اند. ادامه این تحول فرهنگی و هنری را می‌توان در دیگر مناطق کوه‌های زاگرس نیز پیدا کرد. نخستین مثال سفال‌گری که شاید قبل از هزاره هشتم پیش از میلاد نیز وجود داشته‌است را می‌توان در این نواحی دید. این سفالینه‌ها همگی دست‌ساز هستند که پس از مدت زمانی خاص، به شکل نقش‌دار در آمدند.

 انیمیشن

درباره نویسنده

کارشناس ارشد مدیریت جهانگردی- گرایش بازاریابی 0935.958.3939

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *